Home Og-barruu Seenaa Gooticha Jaal Laggasaa Wagii Meettaa

Seenaa Gooticha Jaal Laggasaa Wagii Meettaa

by

Seenaa Gooticha Jaal Laggasaa Wagii Meettaa

Jaal Laggasaa Wagii abbaa isaani obbo Wagii Meettaa fi haadha isaanii aadde Buzunaash Ayyaanaa irraa bara 1960, Godina Shawaa Lixaa, konyaa Mannaa, Aanaa Shinoo Meettaa Roobii, ganda Kuyyuu Giccii jedhamtu keessatti dhalate.

Jaal Laggasaa Wagii umriin isaa barnootaaf yeroo gahu,
– Mana barumsa sadaarka tokkoffaa Bakkamee jedhamutti kutaa 1-4 barate.
– Barnoota isaa kutaa 5-8 ammoo mana barumsaa Hinccinniitti barate. Sana booda gara Finfinneetti deemuun barumsa isaa itti fufuun kutaa 10-11 magaaluma Finfinneetti barate. Jaal Laggasaa Wagii erga barumsa isaa haga kutaa 11ti barate booda barnoota Akkaadaamii dhiisee barumsa Makaanikummaafi Konkoolaata oofu bara 1975 keessa barateera. Ogummaa isaa kananiis hojiilee adda addaa irratti bobba’uun hojjachaa ture. Jaala Laggasaa Wagii hojii daldala irratti bobba’uun magaala Dirree Dhawaa keessatti waggaa torbaaf kan jiraachaa turan yeroo tahu, hojiidhuma daldala kanaaf meeshaa daldala adda addaa fe’achuun gara Dhiha Oromiyaa deemuun daldala itti fufe.

Jaal Laggasaa Wagii obbolaa shan kan qabu yeroo tahu, Waxabajjii 27 bara 1987 haadha mana isaanii Waynisheet Geetahuun fuudhe. Haadha Mana isaa kana irraa ijoollee dubartoota sadii (3) kan maqaan isaani Bilisummaa Laggasaa, Firehiwet Laggasaafi Nestaannet Laggasaa kan jedhamanis godhate. Jaal Laggasaa Wagii jaalalaafi fedhii guddaa ummata isaaf qaba. Akkasumas hacuuccaan ummata isaa irra gahu boqonnaa waan isaan dhorgeef bara 1990 maatii isaa jaalatu dhiisee Dhiha Oromiyaa deemun QBO hogganummaa ABOtiin gaggeeffamutti makame. Bara 1991 barumsa siyaasaafi leenjjii waraanuumma, marsaa 18ffaa gahummaan xumuratee, dirree dhihaatti miseensa ABO ta’e.

Dammaqiinsaafi hubannoo Jaal Laggasaa Wagii qabu irratti hundaa’uun dhaaba keessatti barumsa dabballummaa bara 1991 bakka Beelmuuguu jedhamutti barate. Akka baratee baheen dirqama dabballummaan zoonii Begitti ramadame. Zoonii kana keessatti dirqama dabballummaa gahummaan osoo bahaa jiruu mootummaan Dargii kufe. Dhaabni dandeettiifi gahummaa isaa ilaaluu dhaan ona Qaaqeetti dirqama bulchiisaatti ramade. Bulchaa ona kanaa yeroo turetti kaayyoo ABO ummata hifannaa tokko malee barsiisuun fakkii guddaa miseensa taheefi ummata biratti jaalala guddaa nama horateedha.

ABO mootummaa Cehumsaa keessaa akka baheen WBO naannoo jirtu dabalamuun diina jabinaan lolee lolchiiseera. Falmaa diinaa wajjiin godhamu haga walakkeessa bara 1993 itti fufuun of ijaaruuf humna daangaa Sudaaniifi Itoophiyaatti bahee waliin ture. Bara 1994 humna ijaaramee wal-keessaa Dhiha Oromiyaatti deebi’e keessaa Jaal Laggasaa tokko ture.

WBO diinaa wajjiin falmaa hadhaawaa itti fufuun bara 1997 keessa hoggaa mootummaan Wayyaanee magaalota Sudaan Kurmuk fi Giizan rukuttee qabattee xurreen dhiheessii akka hin cufamneef humna of-duuba daangaatti deebi’ee keessa ture Jaal Laggasaan. Bara 1993-1998 tti sadarkaa miseensummaa irra kaasee haga sadarkaa qondaala waraana ol-aanaatti dirqama fudhatee qabsaawaa dhugaan qabsaa’ee qabsoo gosiiseedha.

Bara 1998 keessa miseensota ABO leenjii addaaf biyya ollaatti ergaman keessaa ture. Leenjii isaa xumuratee haga ramadamutti biyya ollaa keessa Oromoota jiran akka ijaaruuf dirqamni itti kennamee ture. Akka kanatti tattaaffii Jaal Laggasaan godheen bara 2000 keessa Oromootii biyya ollaa keessa jiran walitti qabuun Waldaa Hawaasa Oromoo Eritrea ijaare, QBO irraa qooda akka fudhatan taasisee jira.
Jaala Laggasaa Wagiin bakkaafi haala dirqamni qabsoon isa feete hunda keessatti qooda ol’aanaa nama kennaa tureefi gahumaadhaan dirqama itti kenname hunda nama bahaa tureedha. Akka kanaati jaal Laggasaa Wagiin bara 1998/99 irraa kaasee itti aanaa moonaa leenjii WBO waliigalaa tahee hojjaachaa turuun isaa seenaan isaa addeessa.

Bara 2000 irraa kaasee barumsaafi haroomsa waraanummaa, siyasaafi tikaa erga baratee booda ajajaa WBO-Zoonii dhihaa Jaal Irreessaa Caalaa jalatti ajajaa bobbaafi qunnamtii Dhiha Oromiyaa tahuun bara 2002 dirqama Dhaabaa fudhatee gara dirree dhihaatti moonaa leenjii waliigala dhaabicha irraa bobba’e. Sochii seenaa qabeessaafi mootummaa Woyyaanee raase WBO bara 2002 Baddaalee Dhiha Oromiyaa Qeebbee, Dambi Dolloo, Gidaamii, Begiifi Mandii keessatti tahaa turan irratti akka ajajaa waraanaafi siyaasaatti hogganummaa mul’ataa kennee jira.

Erga Ajajaan WBO Dhiha Oromiyaa Jaal Irreessaa Caalaa wareegamee boodaa hanga 05/11/2008 wareegametti ajajaa WBO Dhiha Oromiyaa tahuun falmaa hadhaawaafi gootummaan guutamee diina waliin tahee hogganaa waraanummaafi siyaasaa kennaa ture. Jaal Lagasaan dirqama sadarkaa adda adddaatti irra ture hunda keessatti, gootummaan, cichoominaafi obsaan kan dirqama isaa bahaa tureefi fakkeenya guddaa miseensoota, qodaalotaafi hoggantoota ABO, qabsaa’ootaafi sabboontota akkasumas ummata Oromoo hundaaf nama tahee dabreedha.

Maddi: Galmee seenaarraa!
Kadiir Abdullaxiif Hajjii

Seenaasaa asii dhageeffadhu 👇👇👇

You may also like

Leave a Comment

%d bloggers like this: